การทอผ้าพื้นเมืองกลุ่มทอผ้าพื้นเมืองเทศบาลตำบลบ้านเชียง นางสุนทรี มัญญะหงษ์

ชื่อภูมิปัญญา/แหล่งภูมิปัญญา

การทอผ้าพื้นเมือง/กลุ่มทอผ้าพื้นเมืองเทศบาลตำบลบ้านเชียง

ผู้ให้ข้อมูล

นางสุนทรี มัญญะหงษ์ บ้านเลขที่ 108 หมู่ 1 บ้านเชียง ตำบลบ้านเชียง อำเภอหนองหาน จังหวัดอุดรธานี โทรศัพท์ 083337197
ความเชี่ยวชาญ 15 ปี

ความเป็นมาและการเรียนรู้

เรียนรู้จากบรรพบุรุษ ญาติพี่น้อง วิธีการเรียนรู้ เรียนรู้โดยตรง มีการถ่ายทอดให้เยาวชน นักศึกษามาฝึกงาน

ผลงานเด่น

ลายก้นหอยใหญ่

การทอผ้าพื้นเมืองกลุ่มทอผ้าพื้นเมืองเทศบาลตำบลบ้านเชียง นางสุนทรี มัญญะหงษ์

ชนิดของลาย ลายดั้งเดิม กำเนิดลวดลาย ลายธรรมชาติ ลักษณะการทอ มัดหมี่ สีที่ใช้ย้อม สีธรรมชาติ วิธีการย้อม ย้อมเย็น

วิธีและขั้นตอนการทำ
การมัดหมี่
1. มัดกลุ่มฝ้ายแต่ละลูกหมี่ด้วยเชือกฟาง จนครบหลักหมี่
2. การเริ่มต้นลายมัดหมี่ มัดจากด้านบนไล่เรียงลงข้างล่าง
3. เริ่มมัดปลายเชือกด้านหนึ่งกับลูกหมี่ก่อน จึงพันอีกปลายหนึ่งซ้อนทับกันให้แน่นเพื่อไม่ให้สีย้อมซึมเข้าข้อหมี่ เมื่อพันทับกันไปจนได้ความยาวตามลายหมี่แล้ว มัดปลายเชือกกับลูกหมี่ให้แน่นเช่นกัน โดยเหลือปลายเชือกไว้ เมื่อเวลาแก้ปอมัดจะทำได้ง่าย
4. เอาเชือกเส้นหนึ่งสอดเข้าไปในช่องหลักหมี่ข้างใดข้างหนึ่ง ผูกกลุ่มฝ้ายไว้เป็นวงไม่ให้หมี่ที่มัดลวดลายแล้วหลุดออกจากกัน และใช้เป็นหูหิ้วสำหรับจับเวลาย้อม ถอดฝ้ายมัดหมี่ออกจากหลักหมี่

การย้อม
1. ทำการโจกครามเพื่อดูลักษณะของน้ำย้อมครามที่เตรียมไว้
2. นำเส้นใยที่ผ่านการทำความสะอาดแล้วมาเตรียมไว้ โดยมีการจับเป็นวง
3. ทำการย้อมเส้นใยในน้ำครามโดยมีการคลายเส้นใยและหมุนไปรอบๆ
4. แช่เส้นใยไว้ในหม้อย้อม ใช้เวลาประมาณ 10-15 นาที หรือสังเกตสีของน้ำย้อมจะใสขึ้น สีเหลืองจางลง สีเขียวเข็มขึ้น จึงหยุดย้อม
5. เมื่อย้อมเสร็จแล้วควรบิดเส้นใยให้หมาด แล้วนำเส้นใยขึ้นจากหม้อย้อม
6. นำเส้นใยที่ได้จากการย้อมนั้นมาล้างในน้ำให้สะอาด โดยการซักเส้นใยจนหมดสีครามที่น้ำล้างเส้นใย เมื่อล้างเส้นใยเสร็จแล้วก็นำไปตากให้เส้นใยแห้ง

การทอ
1. สืบเส้นด้ายยืนเข้ากับแกนม้วนด้ายยืน และร้อยปลายด้ายแต่ละเส้นเข้าในตะ กอแต่ละชุดและฟันหวี ดึงปลายเส้นด้ายยืนทั้งหมดม้วนเข้ากับแกนม้วนผ้าอีกด้านหนึ่ง ปรับความตึงหย่อนให้พอเหมาะ กรอด้ายเข้ากระสวยเพื่อใช้เป็นด้ายพุ่ง
2. เริ่มการทอโดยกดเครื่องแยกหมู่ตะกอ เส้นด้ายยืนชุดที่ 1 จะถูกแยก ออกและเกิดช่องว่าง สอดกระสวยด้ายพุ่งผ่าน สลับตะกอชุดที่ 1 ยกตะกอชุดที่ 2 สอดกระสวยด้ายพุ่งกลับ ทำสลับกันไปเรื่อย ๆ
3. การกระทบฟันหวี (ฟืม) เมื่อสอดกระสวยด้ายพุ่งกลับก็จะกระทบฟันหวี เพื่อให้ด้ายพุ่งแนบติดกัน ได้เนื้อผ้าที่แน่นหนา
4. การเก็บหรือม้วนผ้า เมื่อทอผ้าได้พอประมาณแล้วก็จะม้วนเก็บในแกนม้วนผ้า โดยผ่อนแกนด้ายยืนให้คลายออกและปรับความตึงหย่อนใหม่ให้พอเหมาะ

ผลงานรอง

ผ้าลายก้นหอยใหญ่บวกลายลูกกลิ้ง

การทอผ้าพื้นเมืองกลุ่มทอผ้าพื้นเมืองเทศบาลตำบลบ้านเชียง นางสุนทรี มัญญะหงษ์

ชนิดของลาย ลายดั้งเดิม กำเนิดลวดลาย ลายธรรมชาติ ลักษณะการทอ มัดหมี่ สีที่ใช้ย้อม สีธรรมชาติ วิธีการย้อม ย้อมเย็น

วิธีและขั้นตอนการทำ
การมัดหมี่
1. มัดกลุ่มฝ้ายแต่ละลูกหมี่ด้วยเชือกฟาง จนครบหลักหมี่
2. เริ่มต้นลายมัดหมี่ มัดจากด้านบนไล่เรียงลงข้างล่าง
3. เริ่มมัดปลายเชือกด้านหนึ่งกับลูกหมี่ก่อน จึงพันอีกปลายหนึ่งซ้อนทับกันให้แน่นเพื่อไม่ให้สีย้อมซึมเข้าข้อหมี่ เมื่อพันทับกันไปจนได้ความยาวตามลายหมี่แล้ว มัดปลายเชือกกับลูกหมี่ให้แน่นเช่นกัน โดยเหลือปลายเชือกไว้ เมื่อเวลาแก้ปอมัดจะทำได้ง่าย
4. เอาเชือกเส้นหนึ่งสอดเข้าไปในช่องหลักหมี่ข้างใดข้างหนึ่ง ผูกกลุ่มฝ้ายไว้เป็นวงไม่ให้หมี่ที่มัดลวดลายแล้วหลุดออกจากกัน และใช้เป็นหูหิ้วสำหรับจับเวลาย้อม ถอดฝ้ายมัดหมี่ออกจากหลักหมี่

การย้อม
1. ทำการโจกครามเพื่อดูลักษณะของน้ำย้อมครามที่เตรียมไว้
2. นำเส้นใยที่ผ่านการทำความสะอาดแล้วมาเตรียมไว้ โดยมีการจับเป็นวง
3. ทำการย้อมเส้นใยในน้ำครามโดยมีการคลายเส้นใยและหมุนไปรอบๆ
4. แช่เส้นใยไว้ในหม้อย้อม ใช้เวลาประมาณ 10-15 นาที หรือสังเกตสีของน้ำย้อมจะใสขึ้น สีเหลืองจางลง สีเขียวเข็มขึ้น จึงหยุดย้อม
5. เมื่อย้อมเสร็จแล้วควรบิดเส้นใยให้หมาด แล้วนำเส้นใยขึ้นจากหม้อย้อม
6. นำเส้นใยที่ได้จากการย้อมนั้นมาล้างในน้ำให้สะอาด โดยการซักเส้นใยจนหมดสีครามที่น้ำล้างเส้นใย เมื่อล้างเส้นใยเสร็จแล้วก็นำไปตากให้เส้นใยแห้ง

การทอ
1. สืบเส้นด้ายยืนเข้ากับแกนม้วนด้ายยืน และร้อยปลายด้ายแต่ละเส้นเข้าในตะกอแต่ละชุดและฟันหวี ดึงปลายเส้นด้ายยืนทั้งหมดม้วนเข้ากับแกนม้วนผ้าอีกด้านหนึ่ง ปรับความตึงหย่อนให้พอเหมาะ กรอด้ายเข้ากระสวยเพื่อใช้เป็นด้ายพุ่ง
2. เริ่มการทอโดยกดเครื่องแยกหมู่ตะกอ เส้นด้ายยืนชุดที่ 1 จะถูกแยก ออกและเกิดช่องว่าง สอดกระสวยด้ายพุ่งผ่าน สลับตะกอชุดที่ 1 ยกตะกอชุดที่ 2 สอดกระสวยด้ายพุ่งกลับ ทำสลับกันไปเรื่อย ๆ
3. การกระทบฟันหวี (ฟืม) เมื่อสอดกระสวยด้ายพุ่งกลับก็จะกระทบฟันหวี เพื่อให้ด้ายพุ่งแนบติดกัน ได้เนื้อผ้าที่แน่นหนา
4. การเก็บหรือม้วนผ้า เมื่อทอผ้าได้พอประมาณแล้วก็จะม้วนเก็บในแกนม้วนผ้า โดยผ่อนแกนด้ายยืนให้คลายออกและปรับความตึงหย่อนใหม่ให้พอเหมาะ

ชนิดของผ้า

ผ้าฝ้าย

อุปกรณ์ในการทอ

กี่ ฟืม อัก กง โฮงหมี่ ไนปั่นด้าย กระสวย

ประโยชน์ใช้งาน

ใช้เป็นรายได้เสริม เป็นสินค้า OTOP ประจำหมู่บ้าน

ผู้รวบรวมข้อมูล: นักศึกษาสาขาวิชาสารสนเทศศาสตร์ วันที่รวบรวม: 2562-05-05 เผยแพร่เมื่อ: 2019-08-30 11:32:39