ลวดลายผ้าทออีสาน

แรงบันดาลใจที่ทำให้ชาวอีสานได้มีการประดิษฐ์คิดค้นลวดลายผ้าและให้มีสีสันสวยงามได้รับอิทธิพลมาจากธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ดังนี้
1. ลวดลายที่ได้มาจากรูปทรงของสัตว์ เช่น ลายแมงป่อง ลายตะขาบ ลายนาคเกี้ยว ลายนาคชูกาบหลวง ลายขอแมงมุม หรือลายขิดขอแมงมุม ลายขิดคน ลายม้า นกยูง ไก่ สิงโต หางกระรอก ช้าง นก เป็นต้น

1.1 ลายสัตว์ตระกูลกบ เพราะเชื่อว่ากบร้อง จะทำให้ฝนตกจึงปรากฏลายผ้าขิดอึ่ง

1.2 ลายสัตว์ตระกูลเต่า เพราะเชื่อว่าเต่าเป็นสัตว์ที่มีอายุยืนจึงปรากฏการทอลายขิดเต่า และผ้ามัดหมี่ลายเต่า

1.3 ลายรูปช้าง เพราะถือว่าช้างเป็นสัญลักษณ์ของความเป็นใหญ่และความเจริญรุ่งเรือง จึงปรากฏการทอขิดลายช้างและมัดหมี่ลายช้าง

1.4 การทอลวดลายรูปสัตว์บนผืนผ้าอีสานมีที่มาจากคติความเชื่อของบรรพชน ซึ่งต่อมามีการพัฒนานำสัตว์อื่น ๆ มาถักทอเป็นผ้าขิด และผ้ามัดหมี่อีกหลายชนิด เช่น ลายม้า ลายปลา ลายแมงกะบี้ ลายสิงห์ เป็นต้น

2. ลวดลายที่มาจากรูปทรงของพืช เช่น ลายดอกสร้อย ดอกต้น ดอกพิกุล ลายอ้อ ลายข้าวตอก ดอกพวง ดอกจันทน์ หมากเนิ่ง เป็นต้น
3. ลวดลายที่มาจากสิ่งประดิษฐ์ เช่น ลายสามไม้ใหญ่ ลายสองไม้ ลายข้อเครือ ลายตะเภาหลงเกาะ ลายกานใหญ่ ลายโคมเจ็ด ลายปราสาท ลายธรรมาสน์ ลายพุ่มข้าวบิณฑ์ เป็นต้น
4. ลวดลายจากงานศิลปกรรม เช่น ลายปราสาท ลายเรือหงส์ ขิดดอกเบง ขิดกระแจบไข ขิดขันกระหย่อง ลายโคม ลายขอ เป็นต้น
5. ลวดลายเบ็ดเตล็ด เช่น ลายขิดตา ลายข้อหว่าน ลายหมี่ร่าย ลายผสม ลายหมี่เชิง ลายอัมปรม เป็นต้น

เอกสารอ้างอิง

- บริษัทเงินทุนอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย. (2530). ผ้าไทย : พัฒนาการทางอุตสาหกรรมและสังคม. กรุงเทพฯ: อมรินทร์ พริ้นติ้ง กรุ๊พ.
- สิทธิชัย สมานชาติ. (2562). มรดกภูมิปัญญาสิ่งทออีสาน. กรุงเทพฯ: กรมส่งเสริมวัฒนธรรม.